|
SEÇTİĞİNİZ MESLEK, YAŞAM BİÇİMİNİZİ BELİRLER
Bireyin gelecekteki yaşam tarzının belirlenmesinde dönüm noktası olan meslek seçimini yaparken doğu ve isabetli karar vermesi gerekmektedir. Meslek seçimi, hayatınızı birçok yönden etkiler; ekonomik durumunuzu, nerede yaşayacağınızı ve çalışma hayatınızın kalitesini… Özellikle çalışmanın, yaşamımızdaki yerini göz önüne aldığımızda, çalışma adına yaptığımız her şeyin bireysel mutluluğumuza doğrudan etkisi vardır. Dolayısıyla özel yaşamımızda ve çalışma yaşamımızda mutlu olmanın ilk adımı kişiliğimize uygun meslek seçiminden geçer. Çünkü meslek ile kişilik özellikleri arasında önemli bir bağ bulunmaktadır. Kendi kişiliğine uygun mesleği seçen bireyler, yaptıkları işten daha fazla haz alırlar ve yaptıkları işte başarılı olma şansları kişiliğine uygun meslek seçiminde bulunmayanlara göre daha fazladır. Öyleyse gerçekçi olmak ve bizim için doğru olan mesleği seçmek zorundayız. Meslek seçimi kararınızı kendi özellikleriniz ile mesleğin özelliklerini eşleştirerek oluştura bilirsiniz. Burada üzerinde durulması gereken temel nokta “Bireyin, kendini olmak istediği gibi değil olduğu gibi” tanıması ve ilgi duyduğu mesleği de olumlu olumsuz özellikleriyle tanımasıdır. Aşağıda verilen sorulara vereceğiniz yanıtlar, meslek tercihinizde doğru karar vermenize yardımcı olacaktır. Öğrenci meslekler arasında yeteneğine uygun en iyi yapabileceği becerileri içeren ve kendisini en üst düzeyde ifade edebileceğine inandığı bir alana yönelmedir. Sağlıklı bir meslek seçimi yapabilmeniz için kişisel özellikleriniz ile mesleğin özelliklerinin örtüşmesi gerekmektedir. Bunun için kendinizi tanımanız, meslekler hakkında bilgi sahibi olmanız ve meslekî yöneliminizi değerlendirmeniz gerekir. Meslekî yönelimde öncelikle kendinizi, özelliklerinizi, ilgi ve beklentilerinizi tanımalısınız.
GENEL OLARAK BİREYSEL ÖZELLİKLERİNİZİ ŞU ŞEKİLDE GRUPLANDIRABİLİRİZ
a) Fiziksel özellikleriniz:
-Cinsiyet, yaş, boy, ağırlık, sağlık durumu, görünüş, ses tonu gibi özelliklerdir.
b) Yetenekleriniz:
-Psikolojik ve akademik yetenekleriniz: Okuldaki ders ve genel başarı, genel yetenekler sosyal olgunluk derecesi, çalışma tarzı ve dayanım süresi, motivasyon seviyesi ile özel yeteneklerdir.
-Özel yetenekleriniz ise genel olarak; doğru ve hızlı algılama, el becerisi ile mekanik alanda yetenekleri, uzay bağlantısı kurma tasarım gücü, güzel sanatlar alanındaki
yeteneklerdir.
c) İlgileriniz:
-Bir işi veya meslekî etkinliği sevme derecesine meslekî ilgi denir. Bir meslekte başarılı olma oranı o mesleğe ilgi duymanız ile doğru orantılıdır.
d) Ailenizin:
-Kültürel, sosyal ve ekonomik imkânları ile tüm çevresel etkenlerden kaynaklanan
beklentileriniz.
Aşağıda verilen sorulara vereceğiniz yanıtlar, meslek tercihinizde doğru karar vermenizi sağlayacaktır.
A- İNSANIN KENDİNİ TANIMASI
1-Benim sınırlarım nedir?
Yetenek, belli bir eğitimden yararlanma gücüdür. Bireyin hangi eğitim programında başarılı olabileceğini gösterir. Yetenek meslekteki başarıyı etkileyen etkenlerden biridir ve temel gerekliliktir. Seçtiği mesleğin gerektirdiği azami yetenek düzeyine sahip olmayan bireyin, o meslekte başarılı olması mümkün olmadığı gibi, sahip olduğu yeteneklerinin kapasitesinin altında bir yetenek düzeyi gerektiren mesleğe yönelen bireyin meslekte doyum sağlaması da mümkün değildir. Akademik yetenek için öğrencinin derslerindeki başarı ya da başarısızlığının araştırılması, sözel ve sayısal düşünme yeteneklerinin hangisinde daha başarılı olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bunun için bireyin fen, sosyal, matematik ve Türkçe derslerindeki başarısı bir ölçüt olabilir. Nitekim sözcükleri ustalıkla kullanamayan, zengin sözcük dağarcığına sahip olmayan kişinin dil ve edebiyat programında başarılı olması zordur.
2- Ben neleri yapmaktan hoşlanırım?
Yetenekler, bireyin hangi eğitim programında daha başarılı olabileceğini gösterirken; ilgiler, bireyin hangi alanlarda, hangi faaliyetlerle uğraşmaktan zevk duyacağını belirler. İlgiler, yetenekle ilişkilidir. İlgi duyduğunuz alanlar, çoğunlukla yetenekli olduğunuz alanlardır. Seçilecek olan meslek, insanlarla iletişim kurması, onları yönlendirmeyi, onlara yardımcı olmayı mı, yoksa insanlarla değil de objelerle uğraşmayı mı gerektiriyor, edebiyata, müziğe, güzel sanatlara karşı olan ilgiyi mi karşılıyor? Birey, ilgi duyduğu, hoşlandığı şeyleri severek yapar. Bireyin ilgi duymadığı bir faaliyete yönelmesi hem mesleki doyumunu, hem de başarısını olumsuz etkileyecektir.
3-Ben hayattan ne istiyorum?
Yetenek ve ilgilerin belirlenmesinin ardından, bireyin meslekteki beklentilerini tanımlaması gerekir. İş değerleri; bireyin meslekte nelere önem verdiğini, mesleki faaliyetin sonunda elde etmek istediği olanakları gösterir. Kazanç, yaratıcılığı kullanma, liderlik, yeteneğini kullanma, işbirliği, ün sahibi olma, sosyal statü, düzenli yaşam, değişiklik gibi iş değerleri vardır. Birey bu değerlerden kendisi için önemli olanları belirlemelidir. Kendisine belirlediği bu değerleri sağlayacak mesleğe yönelmelidir. Ancak ilgi ve yeteneklerini de göz ardı etmemesi gerekir. Meslekte düzenli bir yaşama, sosyal statüye, işbirliğine, yaratıcılığının hayata geçmesine önem veren birey, bu beklentilerini sağlayacak mesleği tercih edebilir.
4-Benim kişiliğim nasıl?
Bireyin meslek seçiminde isabetli olabilmesi, kişilik özelliklerini çok iyi tanımasına bu özellikleri gerektiren mesleklere yönelmesine bağlıdır. Bireylerin çok farklı kişilik özellikleri vardır. Atak, girişken, çekingen, uysal, hırslı, idealist, hayal gücü zengin, realist, mantıklı, sinirli, kendi başına buyruk, alçakgönüllü, düzenli, kurallara bağlı vb. Bireyin, sayılan bu özelliklerden hangisine sahip olduğunu belirlemesi, seçimini bu doğrultuda yapması gerekir.
B- MESLEKLERİ TANIMAK
Bireyin kendini tanımasının yanı sıra ilgi duyduğu meslekleri de tanıması gerekir.
Bireyin meslekler hakkında araştırmasını;
- Meslek mensuplarının temel faaliyetleri
- Çalışma ortamı
- Çalışma koşulları
- Çalışanlarda aranan nitelikler
- Mesleğe hazırlanma
- İşe ilk giriş
- Meslekte ilerleme
- Kazanç
- İş bulma olanağı ve mesleğin geleceği
- Mesleğin gerektirdiği nitelikler vb. konularda yoğunlaştırması gerekir.
Birey kendi özellikleri ile mesleğin özelliklerini eşleştirerek kararlarını oluşturabilir. Üze-rinde durulacak temel nokta, bireyin kendini olmak istediği gibi değil; olduğu gibi tanımasıdır. İlgi duyduğu meslekleri de olumlu-olumsuz yönleri ile bilmesidir. Bireyin doğru meslek seçimi yapabilmesi için kararlarını kendisinin vermesi, bu karar doğrultusunda ailesini ikna etmesi, anne-babanın da gencin bu kararına saygı göstermesi gerekir. Kişilik özelliklerinize, yeteneklerinize, günün koşullarına uygun bilinçli bir meslek seçimi toplumda sağlıklı, mutlu, kendi kendisiyle barışık insanların sayısını da çoğaltacaktır. Meslek seçimi hem bireysel hem de toplumsal açıdan büyük önem taşımaktadır. Bireysel yönden birtakım fizyolojik ihtiyaçların doyurulmasında, toplumsal açıdan da toplumsal gelişmeye temel oluşturacak olan insan gücünün planlanmasında önemi açıkça görülmektedir.
Meslekleri tanıma konusunda yardım alabileceğiniz kaynaklar:
-
- Rehberlik uzmanlarına mesleklerle ilgili sorular sorunuz.
- Meslek tanıtım seminerlerine ve meslek liselerine yapılan ziyaretlere katılınız.
- Seçmeyi düşündüğünüz meslek mensuplarıyla görüşerek onların meslekleriyle ilgili görüşlerini alınız. Onlara çalışma ortamlarını, çalışma koşullarını, yaptıkları işleri, çalışanlarda aranan bedensel ve eğitimsel özellikleri, iş kıyafetlerini, işlerinin yapımı için gerekli yeterlilikleri, iş içinde karşılaştıkları güçlükleri, işlerinin olumlu ve olumsuz yönlerini, meslekte ilerleme durumlarını, kazanç durumlarını, mesleki hareketlilik durumlarını ve mesleğin geleceğinin ne olabileceğini sorunuz.
MESLEK SEÇİMİNİ ETKİLEYEN YETENEKLER NELERDİR?
Soyut düşünebilme:
Bu sözcük, sayı veya şekillerle ifade edilen soyut kavramları öğrenebilme ve bunları kullanarak akıl yürütme gücü olarak tanımlanabilir. Bu yeteneğe sahip kişilerin fizik, biyoloji, felsefe ve sosyoloji gibi mesleklerde başarılı oldukları görülür.
Akıcı bir dille yazabilme:
Sözcükleri ustalıkla kullanabilme, zengin bir kelime dağarcığına ve çağrışım gücüne sahip olma şeklinde tanımlayabileceğimiz bu yetenek, dil-edebiyat programlarında başarı için gerekli olan ve yazarlarda gözlenen özel bir yetenektir. Bu yeteneği, sözcüklerle ifade edilen kavramları kullanarak akıl yürütebilme yeteneği ile karıştırmamak gerekir.
Başkalarını anlayabilme:
İletişim sırasında karşıdaki insanın ne düşündüğünü, neler hissettiğini anlayabilme gücü olarak tanımlanan bu yetenek "eşduyum" (empati) olarak adlandırılmaktadır. Psikolojik yardım hizmetlerinde çalışan psikologların, psikolojik danışmanların, öğretmenlerin, halkla ilişkiler uzmanlarının hekim ve hemşirelerin, yöneticilerin bu yeteneğe sahip olmaları mesleklerinde başarılı olmalarını sağlayabilir.
Şekil ilişkilerini görebilme:
Şekilleri ayrıntıları ile algılayabilme, şekiller arasındaki benzerlikleri ve farkları görebilme gücünü yansıtan bu yetenek, teknik alanlarda, mühendislik alanında ve plastik sanatlar alanında başarı için gereklidir.
Uzay ilişkilerini görebilme:
Bu yetenek; cisimleri üç boyutlu görebilme, bir şeklin düzlem üzerinde veya bir cismin uzayda hareketini göz önünde canlandırabilme gücünü ifade eder. Tahmin edileceği gibi bu yetenek mimarlıkta, plastik sanatlarda, marangozluk, terzilik ve benzeri mesleklerde başarı için gereklidir.
Mekanik yetenek:
Uzay ilişkilerini görebilme ve şekil ilişkileri yetenekleri ile ilişkili olan bu yetenek, bir maki-nenin işleyişindeki ilkeyi kavrayabilme; makinenin parçaları arasındaki ilişkiyi görebilme; makine desenleri çizebilme veya makineyi geliştirici fikirler üretebilme gücünü ifade eder. Makine tamiri ve yapımı alanında çalışanlarda bu yeteneğin çok güçlü olması gerekir.
El-parmak becerisi:
Elleri ve parmakları ustalıkla kullanabilme de bir özel yetenektir. Kuyumculuk, cerrahlık gibi küçük objelerle uğraşmayı gerektiren mesleklerde çalışanların bu yeteneklerinin gelişmiş olması, meslek başarısı için çok önemlidir. Düz bir çizgi çizebilme, bir hedefi uzaktan vurabilme gibi becerilerde ifadesini bulan bu yetenek, el-parmak becerisi gibi mimarlıkta, sanatta, kaynakçılıkta, marangozlukta ve cerrahi alanında başarı sağlayabilmek için gerekli bir yetenektir.
Kas koordinasyonu:
Güçlü kaslara sahip olmak ve bunları eş güdümle kullanabilmek de bir yetenektir. Bu yetenek tahmin edileceği gibi sporla uğraşan kimselerde çok gelişmiştir. Spor meslekleri yanında ritmik dans, bale gibi sanat dalları bu yeteneği gerektiren alanlardır.
Renk algısı:
Bu yetenek, renkleri ve aralarındaki ince farkları algılayabilme gücünü ifade eder. İç mimarlık, dekorasyon gibi sanat dallarında, gıda üretimi gibi mesleklerde çalışanların renk körü olmamaları, renkleri iyi algılamaları gerekmektedir.
Yapıcılık:
Alışılmış olanın dışına çıkabilme, yeni ve değişik fikirler, yöntemler ortaya koyabilme gücü olan yapıcılık, her türlü çalışma alanında kendini gösterebilir; bilim ve sanat çalışmalarında, teknik alanlarda ve işletmecilikte kişi yapıcı gücünü daha fazla ortaya koyma fırsatı bulabilir. Yukarıda tanımlananlardan başka müzik, resim gibi çok erken yaşlarda kendini gösteren sanat yetenekleri herkesçe bilinen ve belli çalışma alanları ile ilgili olan yeteneklerdir. Okullardaki çeşitli dersler ve ders dışında yapılan etkinlikler bu yeteneklerin kullanıldığı ve geliştirildiği çalışma alanlarıdır. Yeteneklerini tanımak isteyen bir kimse, okulda çeşitli konuları öğrenmeye çalışırken yaşadıkları üzerinde düşünebilir; hangi konuları daha çabuk ve kolay, hangilerini daha zor öğrendiğine bakarak yetenekleri hakkında bir fikir edinebilir. Bir kimse, geçmiş başarılarını tarafsız bir tutumla değerlendirebildiği ölçüde yetenekleri hakkında doğru bir karar verir.
“BABA MESLEĞİ” TARİHE KARIŞIYOR
Baba mesleği kavramı, yükselen meslekler ve bilimsel metotlarla tarihe karışıyor. İş hayatında ve özel hayatta mutluluk için artık meslek seçme dersleri gündemde. Çoğu öğrencinin hayatının sorusu ve gençlik yıllarında aklını en çok kurcalayan mesele haline gelen meslek seçimi için artık bilimsel metotlar kullanılıyor. Hatta kariyerini değiştirmek isteyenler ve yeni bir başlangıç yapmak isteyenler bu kervana katılanlardan. Gençlik yıllarında en çok merak edilen şey haline gelen bu soru için meslek yönlendirme testleri, psikometrik testler, IQ ve EQ testleri iyi ve bilimsel bir değerlendirme şansı sunuyor. Bu testler, katılımcının hayata, öğrenciliğe ve mesleklere bakışını, duruşunu ortaya çıkarıyor. Çoğu meslek envanterinden farklı olarak testlerde, toplumca yönelinen popüler mesleklerin kıskacındaki arzular değil; doğuştan gelen özellikler belirleniyor. Bu testlerle, katılımcının etkili olacağı alanlar çıkarılıyor. Bu meslek yönlendirmesinde, kişinin yapısına, kişiliğine uygun meslek grupları ve bu mesleklerde çalışanların çalışma ortamları hakkında bilgi ediniliyor. Bu bilgilerle donan kişi, kendi kişiliğine, uygun meslekleri tercih olanağı buluyor. Kendisini daha iyi tanımak isteyen öğrenciler, daha sağlıklı tercihler yapabilmek için, eğitim danışmanlığı yapan kurumlarda veya okulumuzda bu testlere girebilir.
DOĞRU MESLEK SEÇİMİ MUTLULUK GETİRİR…
Bireyin gelecekteki yaşam tarzının belirlenmesinde dönüm noktası olan mesleki tercih yaparken doğru ve isabetli karar vermesi tüm hayatının kalitesini ve mutluluğunu etkiliyor. Çünkü bireysel mutluluğun temellerinden biri de mutluluğa doğrudan etki yapan iş hayatıdır. Çalışma hayatında ve özel hayatta mutlu olmanın, iyi bir kariyer elde etmenin ilk adımı meslek tercihidir. Mevcut durumu incelediğimizde kendine uygun meslek seçmiş olan bireylerin toplumda işlerini severek yaptığını, mesleğinde ilerlediğini, böylece hem coşkulu hem mutlu ve verimli olarak yaşamlarını sürdürmekte olduğunu görmekteyiz. Seçtikleri meslek, yetenek ve ilgilerine uygun olmayanlar, çalışmada isteksizdir, işe düzenli devam etmezler, verimleri düşüktür, yeniliklere direnirler. Bu kişiler sürekli iş değiştirmek isterler. Bunlar iş yaşamında istenmeyen, başarısız kimseler olarak anılırlar. Öyleyse doğru seçim yapmalı, size uygun mesleği seçmelisiniz.
KİŞİNİN KENDİNE SORMASI GEREKEN SORULAR
Neler yapabilirim?
(Bireyin yeteneklerinin belirlenmesi)
Neleri yapmaktan hoşlanırım?
(İlgi alanlarının belirlenmesi)
Karakterim nasıldır?
(Kişilik özelliklerinin belirlenmesi)
Ne istiyorum?
(İş değerlerinin belirlenmesi)
İLGİ DUYULAN MESLEKLER İYİ İNCELENMELİ
|
Kurucu Mesajı
Okul Müdürü Mesajı
Rehberlik Mesajı
